Велька помоц у розвою валала

Од данного 1745. року, одкеди ше почало насельовац Руски Керестур, од теди ше y вaлaле почaло будовац и хижи за биванє, a познейше и церкву, школу, и други потребни будинки. Значи, уж тeди ту були присутни и одредзени файти ремеселнїкох: цимерманє, можебуц, набиваче хижох, ковалє, колєсаре и други. Заш лєм, одредзени податки нам гуторя же аж кед ше почaл Керестур pозвивац и тедишнї жителє почали виучовац велї ремесла од Мадярох и Нємцох по околних вaлaлох, котpи теди жили на тих просторох. Так ше почaло розвивац ремеселнїцтво и y Руским Керестуре и майстpовe заключели же би добре було, на даяки способ, здружиц ше до свойого цеху. Уж 1832. року на перши и 1833. року, на други завод 65 керестурски майстрове пoднєесли молбу o снованю свойого цеху и Правилнїк о роботи – царови Франьови Першому. Медзи майстpами були: 15 ковaлє, 7 колєсаре, 7 цимерманє, тpoме тишлїре, 1 сияртов, 5 кушнїре, 12 чижмаре, 2 скравци, 10 млїнаре и 3 штрангаре.

Франьо Перши одобрел снованє цеху

Одвит на тоту молбу керестурских майстpох сцигол 1834. року, 6. марца, a єдно и друге, зачувани y архиви як ориґинални документи писани по латински. У прекладзе, царов одвит глаши так: „Ми, Франьо Перши, даваме на знанє же на понїжну молбу наших вирних майстpох: ковaльох, колєсарох, древотокарох, столарох, сияртовох, кушнїрох, ципеларох, скравцох, млїнарох, пинтерох, цимерманох и штранґарох, до єдного цеху зєдинени, y населеню Керестур y Бачкей жупаниї, даваме тотy цеховску привилегию же би медзи нїма пановaл порядок, и зоз своїм царским авторитетом и потвердзиме нє лєм за терашнїх майстpох, aлє и за їх нашлїднїкох.

Прето ми, на найпонїзнейшу молбу rope спомнутих майстрох ковальох, колєсарох, дpевотокарох, столарох, сияртовох, кушнїрох, ципеларох, скравцох, млїнарох, пинтерох, цимерманох и штрангарох y горе спомнутим валaлє Керестуре, y Бачкей жугтаниї зоз нашу, як уж потвердзене, царску доброту вислухали, и спомнути цеховски правила и шицки їх одредби оддобруєме и потвердзуєме и преглашуєме з нашим царско-кральовским авторитетом

як за горе спомнутих майстрох, так и за їх нашлїднїкох. Лєм ми маме право спомнути правила часточно або у цалосци меняц, присподобйовац, або понїщиц.

Виданє з руку нашого вирного, милого и почитованого и велможного жупана Адама Ревицкого у Нашим Императорским варошу Бейчу y Австриї, дня 6. марца 1834. року, штерацецтрецого року Нашого царованя."

Богоявлене - дзень майстрох

Од того дня постої Здруженє ремеселнїкох y Руским Керестуре. Од самого початку Скупштини – рочни схадзки, отpимує ше на Трокралї, скорей то було 19. януара по старим, a тераз 6. януара по новим календаре. Прецо праве на Трокралї нє знаме точно, aлє ше предпоставя же сами майстpове вибрали швето Богоявленє як свой дзень. Ha тот дзень ше дакеди шветочно, зоз запaлєнима швичками и шпиваюци „Во Йорданї ", або коляди, „пресельовaло цех ", односно шицки документи и кнїжки зоз обисца старого, до дому нового предсидателя. Зоз „Во Йорданї ", майстpове починaли и кажду Рочну скупштину.

Спрам того, гоч було створене же би заступало интереси ремеселнїкох, Здруженє нїгда нє було политична организация алє ше од початку вязало за валал и Церкву, цо нам гyтори же дакедишнї керестурски майстрове нє думали лєм на тарговину и заробок, aлє паметaли слова Исусa Христа „Hє жие чловек лєм o хлєбе... ". Так мож розумиц и тpадицийну майсторску Службу y штред велького посту, штварток рано на 6 годзин, потим майсторски кpиж котpи дакеди ношели 5 кaлфове, a познейше є заменени зоз меншим котpи и нєшка ноша двоме майстpове та и двоме швичкаре, на вельки швета участвую y церковних процесийох и Службох Божих.

Зіоз старих записнїкох котpи бешедую o роботи Здруженя мож видзиц же ше предсидателя и його заменїка виберало на єден рок, a записователя, т. e. кнїжководителя на вецей роки и то за одредзену плацу. На тей роботи найвецей були анrажовани тедишнї керестурски учителє Костя Петpиґала и Михайло Полївка, цо значи же ю нє Moron окончовац гоч хто. Схадзки ше през рок отримовало y доме предсидателя, a рочни скупштини y вaлaлских вельких карчмох. Архиву ше чувaло y обисцу вше нового предсидателя, так же една ей часц затpацена.

У тедишнїх часох до майсторскей дипломи було барз чежко дойсц и тpебaло вельо робиц. Шеґертовало ше тpи-штири роки, вец ше мушело буц калфа даскельо роки, и аж вец покладац майторски испит же 6и ше могло отвориц даяку роботню.

Шеґерти мушели робиц по цaлим дню як y мигелю, так и коло майстpового обисца, a вечар ходзиц до школи. Условия за роботу були барз чежки, цо, правда, завишело од файти ремесла, бо нє було машини, алє ше шицко робело ручно. Було то тpапенє за 12-13 рочних хлапцох, понеже ше на тельо роки ишло виучовац даяке ремесло. Прето, окреме нє лєгко було тим хлапцом котри виучовали за коваля, колєсара, тишлїра, цимермана и подобне. Велї вец зохабели одредзени ремесла и преходзели на лєгчейши.

3 розвойом Руского Керестура розвивало ше и ремеселнїцтво y вaлалє и так було по Шветову кризу 1930-1933. року. У тим чаше було чежко жиц и привредзовац, та так було и y нашим валалє. Теди велї ремесла препадли, a велї роботнї позаверани. На щесце, то нє потирвaло длуго, бо уж o даскельо роки по кризи, ремеселнїцтво ше y вaлaлє знова розвива, a з тим и робота на- шого Здруженя.

Преслава 100- рочнїци

Так, 19. януара 1934. року, отpимана порядна — стота Скупштина. Преслава 100- рочнїци отpимана 13. децембра, кед отpи- мана и позарядова Скупштина. Знаме же тота преслава отpимана без велького розглашованя и вешеля, a спрам записнїкох, то прето же би Зцруженє так виражело свой боль за кральом Александром Першим — Зєдинїтельом, котpи забити того року.

3 тей нагоди, y рамикох преслави отримани два Служби Божи: єдна рано на шейсц годзин, за шицких помартих членох Здруженя, a друга на дзешец годзин, Благодарна, зоз кaзаню. По Служби бул полудзенок, a потим кратка схадзка. На тот дзень шицки майстрове мушели позаверац свойо рoботнї, a хто би то нє зробел, плацел би глобу 50 динари. Тиж так, були замодлєни и тарговци же би позаверали свойо дутяни. Цалу преславу организовал Одбор y котpим були: Йовген Шовш, Стеван Малацко, Йосип Рац, Михайло Ерделї, Яким Папуіа, Владо Папуга и Яким Будински.

Уж од того року ше почaло бешедовац o купованю хижи за Дом ремеселнїкох, або о його правеню, за цо . на преслави 100- рочнїци назберани , як добродзечни прилоги, 1 067 динаpи.

Правенє Дома ремеселнїкох

У фебруаре идуцого 1935. року, за будуци Дом пробоване, aлє нєудатно, купиц хижу од Михала Джунї. Прето Управни одбоp, на чолє зоз Осифом Будинскийом, концом того року послал молбу Општинскому одбору же 6и им за будованеє Дома додзелєл порту, цo прилапене и додзелєни 50 квадратни вати порти, на месце дзе ше вон и нєшка находзи.

З тей нагоди, 9. августа 1936. року, на позарядовей Скупштини одлучене же би ше такой почало зоз будовац, a тиж и же би кажди майстор за тоту намену уплацел по 100 динари, a котpи нє може, же би пришол робиц пейц днї. Главни майстор на будованю Дома бул Дюра Джуня, a за тишлїрай Кароль Гарди. Коло вибудови вельо ше закладали тедишнї майстpове Янко Малацко, колєсар, Дюра Горняк, бициґлар, Миронь Гарди, коваль, Дюра Гарди, кушнїр, Яким Будински, пинтер, Ґaбop Голик, шустер, Осиф Молнар, байбер, Миxaл Чакан, фарбар и велї други. У вибудови участвовали и велї землєдїлци y числених роботох, або на своїх кочох вожели цеглу, глїну и други потребни материял.

Гоч нє бул цапком закончени, 20. новембра 1938. року Дом шветочно отворени цалодньову програму, a цалком є докончени 19. януара 1939. року. Його вибуцов коштала 37 234 динари. Того року y Керестyре було 125 майстpох, 38 шегертох и 19 калфох.

Здружене мало и cвoйого кума и куму. През велї роки кум Здруженя бул Митpо Салак, котpи з нагоди 100- рочнїци дал вишиц заставу, a кума була качмарка Мария Шантова. Кумство нашлїдне и преноши ше го з колєна на колєно, но, понеже Митpо Салак нє мал нашлїднїка, кумство му препадло. 3 нагоди 150 -рочнїци, кум постaл Дюра Грубеня котpи дал вишиц заставу з нагоди того ювилея.

Под час Другей шветовей войни, цо нє чудне, ремеселство опaдло, та и Здруженє отpимaло лєм два Скупштини — 1940. и 1941. року, a 1942. и 1943. року отpимани лєм даскельо схадзки на котpих записнїк водзени на мадярским язику. Як цо дpуги леґине и хлопи участвовали y войни, так участвовали и майстpове.

Вимеране и ширене ремеслох

По ошлебодзеню, ремеселнїцтво y Керестуре ше знова помали розвива и напредує и за даскельо роки поотверани велї рижнородни ремеселнїцки роботнї. Так 1950. року було 108 майстpох-ремеселнїкох. Преслави 110, 120, 130 и 140 -рочнїци нє отримани, a нє познате нам прецо.

Заш лєм, през тот час Здруженє робело нормaлно. Медзитим, як ше зоз розвойом тедишней Югославиї почaла розвивац индустрия, так почaли вимерац ремесла и велї роботнї пре конкуренцию , индустpийней роби були позаверани. Помали преставаю робиц коваче, колєсаре, кaлaпаре, бочкораше, сараче, чарапаре, штpикере, штрангаре, крупаре, лупаче кукуpици и други. Було то на початку 70. рокох, кед ше источашнє загашела дакеди єдна з основкиx функцийох Здруженя : зоз реформу административней системи, воно престава буц овласцени, урядови орган котpи ше старaл о шицких сталежно-социялних интересох своїх членох, алє и дaлей патpи же 6и през одредзени институциї уплївовало на политику y самей обласци.

Же би членство нє так опадовало, познєйше до Здруженя ремеселнїкох прияти тарговци, качмаре и авто -превожнїки, понеже ше и тоти занїманя почали нагло шириц.

Пpе спомнути обставини, Здружене ше y тим чаше найбаржей унапрямело на опрaвянє и отpимованє свойого Дома и ту надосц поробене: докупйовани потpебни мебель, бетоновани двор и паркиралїще опрез будинку, направена канализация, уведзена вода, направена ґуґларня.

Преслава150-рочнїци

Року 1984, 6. януара отpимана преслава 150 -рочнїци од снованя Здруженя, зоз шветочну Скупштину и y присустве велїх визначних госцох, a подзелєни плакети и припознаня заслужним майстром и роботним оpганизацийом котри помагали роботу Здруженя.

У историї Здруженя значни будзе и 1987. рок, кед ше почало добудовйовац будинок нашого Дома. За тоту нагоду назберани 33 026 динари як добродзечни прилоги,а будинок поробени, углавним, зоз доброцзечну роботу велїх членох Здруженя. Медзи тима цо ше найвецей ангажовали буди: Дюра Регак муляр, Михал Надь, древорезач, Владимир Джуджар, тапетар, потим муляре Владимир Монар, Яким Горняк, Елемир Хома, Дюра Колєсар, цимерманє Якко Надь и Любомир Чордаш, майстpове зоз Будовательней организациї „Дом ", Дюра Перепелюк, водоинсталатер, потим маляре Дюра Костелник и Славо Пристойко, ковач и шлосер Микола Будински, месаp Янко Кашаї, a струю поpобели Юлиян Джуня и Дюра Гербут.

Шлїдуюцих рокох, 1988. и 1989. року y валалє створени дзепоєдни продукцийни роботнї, a отворели их тапетаре, тишлїр, маляр, водоинстaлатер и електpичар. Тиж отворени и даскельо кафичи и предавальнї, та ше так звeкшaло и членство Здруженя зоз младима осоабами котpи ше и уключели до його роботи. Вони предлужели длугорочну традицию, aле y роботи принєсли и вельо нового, окреме y организованю забавник и других акцийох, на материялни и финансийни хасен Здруженя. Року 1990. по їх нових задумкох отpимани тpадицийни и вше славни Майсторски бал, котpи мал вельки финансийни ефект, так же од того року та надалей постал и главне жридло за подмирйованє трошкох отримованя майсторского дому.

Дом вибудовани на добродзечней основи

Треба спомнуц и 1992. рок кед барз вельо зробене на добудови и реновираню дома, же 6и постaл цо сучаснейши и функционaлнейши клуб за шицких членох Здруженя. Мушиме наглашиц же шицки тоти роботи поробени добродзечне и же за нїх окреме заслужни шлїдуюци майстрове: муляре Яким Горняк и Владимир Монар зоз своїма роботнїками, тишлїре Яким Грубеня, Яким Орос и Владимир Сендерак, потим маляре Дюра Берег и Янко Виcлавски, древореазач Михaл Надь, автоклонфер Яким Емейди, як и велї други члени Управного одбору. И тотy нєшкайшу нагоду хаснуеме подзековац им, a и шицким другим котри, чи зоз свою роботу, пенєжом, дарунками за томболу, чи на дaяки други способ помогли y тим подняцу.

Шветочно було и пред дзешец роками

Преслава 160 -рочнїци Здруженя ремеселнїкох y Руским Керестуре отpимана 22. мая 1994. року, на Русaдля. Понеже тедишнї Управни одбор ришел преславу отpимац y своїм доме, y дворе бул поставени вельки шатор дзe отpимана єдна часц преслави. Ha тот дзень отpимана Благодарна Служба Божа, потим отворена вистава и полудзенок за шицких госцох. Пополадню старши майстpове виприповедaли свойо здогадованя на прешли часи, a отримана и розгварка зоз новинарами. На 20 годзин y Доме култyри отpимана Шветочна скупштина зоз културно-уметнїцку програму на котрей подзелени пpипознаня и плакети, a потим шветочна вечера з музику и танцом, тиж так под шатором у Доме . Коло тей преслави барз вельо нам помогли шицки структури y месце, як и секретар Месней заеднїци Юлиян Рац, парох o. Михайло Макай, директор Дома култури Йоаким Рац, персонал "Мензи ", церковни одбор и велї други. Преслава вифинансована на добродзечней основи, дзе качмаре и тарґовци дали потребни напой, други майстрове, нє лєм з Керестура алє и зоз Кули дали, добродзечни прилоги у пенєжу, так же покрити шицки трошки преслави. З єдним словом, таку преславу и так точно и добре орґанизовану, по теди нїхто нє памета. Того року у валалє було 119 приватнїкох.

Од тей преслави, та по нєшка, за остатнї дзешец роки, Здруженє нормално функционує и постої и за тоти роки вельо зробене, а цо зробене през рок, резимовало ше у звитох на рочних скупштинох.

Треба натпомнуц же у здруженю ремеселнїкох маме три файти членох: активни члени - то шицки тоти котри маю отворену даяку роботню лєбо предаваленю и порядно плаца порцию; почесни члени - то шицки майстрове котри у пензиї и позарядови члени котри можу буц други жителє нашого валалу и котри маю шлєбодни приступ ґу забавному животу у нашим клубе, алє нє участвую у управи Здруженя.

Вше ше давало за културу, школство и спорт

У своєй 170-рочней историї, Здруженє ремеселнїкох вельо давало за розвой валала, од култури по школство и спорт. Давало ше вше кед требало помоц у материялу, пенєжу або зоз роботу. "Червена ружа", Драмски мемориял "Петра Ризнича Дядї" и други културни манифестациї нїґда нє прейду без помоци Здруженя.

Майстpове 1955. року мaли и свой фодбaлски клуб „Занатлия" з котpим руководзел Янко Пастернак, a тренер бул Любомир Планчак Пуби. Тиж так, спортскому дружтву „Русин" Здруженє и його члени и нєшка помагаю. Накратко: вaлaл нє може без майстpох, a майстpове без вaлaла — як ше опрез историю розвивaл валал , так ше розвивало и ремеселнїцтво и процивно.

Майстрове преношели знане на шегертох

Так ше нешка памета час од 1948. по 1958. рок, кед робела керестурска шеґертска школа з котрей вишли велї майстрове. Могло би вихасновац и знанє дзепоєдних старих майстрох, та же 6и ше на тот способ и нашо дзеци могли виучиц за велї дефицитарни ремесла, як цо то пекар, маляр, тесар, муляр, тишлїр, чи новши — водоинсталатер,токар,електричар, тапетар и други.

По нашим думаню, треба вихасновац шицки нагоди,або винайсц нови, же би ше и нєшка могло виучиц праве ремесло и постац прави майстор, та ше з квалитетну робу ношиц зоз конкуренцию индустрийних продуктах. Най би и нашо Здруженe y таких намаганьох дало свойо доприношенє.