Змогнуц жем то була y прешлосци, спрам нашого дознаня, насyщна потреба (економска нужносц) Рyснака. Медзитим, чи бyло вше так, од самого приселєня до тих крайох — то питанє. Випатра, a таке зме думанє чули и од доктора Мафтея Виная, доброго познавателя нашей прeшлосци, же пред приходом до тих крайох, a и y перших чaсох пребуваня ту, наш чловек странєл од жеми. Брал лєм тельо жеми под аренду кельо му було найнужнєйше и за тото обрабяне. давал деpжави аренду (закуп) [1] . У тей файти порциї, односно аренди вон cполньовaл шицки обовязки од жеми котру хасновал. Жеми, и то державней, y тот час було вельо (нормално же лєм тельо кельо єст), a наших людзох зрозмерно мало спрам поверхносцох котри им дати па обрaбянe. Як пришло до першого здoбуваня власнїцтва над „общу" жему y керестурским хотаре, затераз нам ище детально нє познате. Вшелїяк же здобуванє жeми було загальне за шицких y Бачкей и же воно скапчане з розтаргованьом крипацких одношеньох [2] (по ревoлyциї од 1848. року) без огляду же нашо стари, y чаше присельованя, прави крипаки, бо нє були строго вязани за жем и мали можлївосци шлєбодного напyщованя жеми, односно аж и селєня зоз перших местох дзе ше населєли -- Керестyра и Коцура.

Важне з тей нагоди надомнуц же гоч нам на индиректни способ познати перши власнїцки рушаня y керестурским хотарв, нє познати нам перши зачатки власносци на Билей, (жем по 1848.рок остала державна) котра гоч нє була руска [3] , руска вше баржей поставала пре риширенє Рyснацох до того хотара видрилююци старих власнїкох других народносцох: Мадярох, Нємцох (Швабок) и Сер6oх. Пре свойо положенє и виcшy жем од тей котра була керестурска a пресцерала ше спрам Филїпова (Бачки Ґрачац), Била постала интересантнєйша, гоч слабша, поснєйша, алє сухша (нє мочарна).

Била почина нєдалеко од Керестура и пресцера ше аж под Kулу односно дорушує кyлянски, коцурски и торжански (Савино-селски) хотар, дорушyє ше зоз Пеклу пусту, однoсно як ю Керестурци наволyю Ризкашy, Осмакову, Валийовy. Билянски хотар, спрам премерйованя од 1897. року, забера шицкого 4 712 гольти и 1 598 квадратни хвати. Ha обрабяцy жем одпада коло 3 500 гольти, a велька часц була нєплодна жем, з найвекшей часци пажици [4] . Xотар Билей од асфалтней драги Керестyр—Кула даґдзе оддалєни єдни, двої, a дагдзе и трої гони жеми. Найблїжей Джуньов салаш дзе криж (єдни гони, a вец Валалска двої гони).

Билей меняни мена. Перше ей мено на ґеодетских картох зазначене 1878. року. Теди ше валала Бела Раданова. To источасно и час кед окончене перше премерйоване жеми y тим краю Бачкей. Познєйше є наволана Бела пуста, з акцентом на e y назви Бела. Випатра же новши пременки yшлїдзели пре практичнєйше вигваряне. Єй назва пред другу шветовy войну лєм Бела-пуста, a по войни мено Била при наших людзох затримане лєм пре паметанє и свойо наволовaнє. Нєшкайша єй назва Нова Кyла. (Точнєйше Катастерна општина Нова Kyла).

To тоти ей урядово назви як цалосци. Медзитим, назви чaсцох хотара, зазначени на перших картох, a котри назви терашнї людзе нє паметаю, вецей нагадую o способе хаснованя и обрабяня тей жеми. Цала Била була y давних часох подзелена на 12 Вельки закупи, три Мали закупи и єден пoтез под нaзвy Драга коло кaрчми. Закупи як таки представяли ґеодетски нєзаокруглєни поверхносци залапйовали од 100 до 400 гольти и були омеджени з дильовами. Їх нє дзелєли ярки и ярчки, алє вони бyли состойни часци спомнутих поверхносцох. Тоти блоки жеми далєй дзелєни парцели. 

Хто бyл перши власнїк цалей Билей, y кромбуху зме нє могли дознац. Перши шлїди постоя од часу кед жемско-кнїжкови суд оформени y Кули, a то було 1897. року. Зоз тих документох обачлїве преходзенє тей жеми з рук до рук, односно єй щипанє на менши парцели и преходзенє з їєeдного власнїка (часто по терашнїх поняцох велькомаeтнїка) на других — аж по нєшка. Медзитим, праве тоти податки нам на свой способ указую приходзенє наших людзох до тей жеми на Билей.

О першим (початковим) власнїцтве Билeй вецей шведочи Збирка ґеодетских картох (мапох) наволана як „Преднарис основного премерйованя", a походзи од 1878. року [5] .У тих картох уж спомнути часци Билей -  Вельки и Мали закупи — ище нє подзелєни на менши парцели, anє на каждей карти як власнїк назначени Державни мадярски кральовски маєток, як кулске панство (Kincstari М. Kir. mint. kulai uiradalom). О 5 роки окончена РЕАМБУЛАЦИЯ (обнова) станя и на теpенє и у картох и Била уж подзелєна на парцели y утвердзене власнїцке станє. Як власнїки, и то з векшей часци вельких парцелох, зявюю ше мадярски, нємецки, сербски и лєм два-три руски мена и презвиcка. Спpам того можеме предпоставиц же у тим чаше (од 1878. до 1883) цала Била прешла до приватних рукох. Медзитим, по якей основи - чи як купена за готови пенєж, чи на кредити, односно чи дата як дарунок за окремни заслуги поєдинцом - нє могли зе дознац Жемско-кнїжни суд у Кули основани 1897. року, а початне станє власносци над жему датируе од 1899. Року. О нєрозположеню жительох Керестура же вони жем на Билeй „нє достали", писал и Вл. Гнатюк. Випатра же им Била була обецaна пре подводносц велькей часци хотара спрам Филїпова (Бачки Грачац), або пре части вельки води од котрих Керестурци часто стрaдали [6] .

Ниа, наприклад, чийо ше мена зявюю на перших ґеодетскик картох по реамбулациї од 1883. року. (Пре лєгчейше знаходзенє, будземе ше слyжиц зоз парцелами жеми и потезами як су наволани на перших картох. По числох парцелох праве будзе обачлїве познєйше преходзенє тей жеми до рyских рyкох.)

На II вельким закупе:

Парцели 22, 25, 26 y повeрхносци од 60 гольти. Власнїк Хан.
Парцела 27 (114, 117) y поверхносци од 50 гольти. Власнїк Бланц Йожеф.
Парцела 23 у поверхносци 25 гольти, власнїк Секула.
Парцела 24 y поверхносци од 50 гольти, власнїк Динер.

Ha III вельким закупе:

Парцелa 38 y поверхносци од 24 гольти, власнїк Вегел Дьордь.
Парцела 39 у повеpхносци од 25 гольти, власнїк Ґербер Ана родз. Ленц. (Зоз тей жеми предавано 1909, 1923, 1925; купци ше зявюю тоти особи: Семан Янко, Джуня Дюри Ана pодз. Сегеди и Янко Джуня.
Парцелa 40 y поверхносци од 50 гольти, власнїк Ґербеp Йожеф. Тота жем пременєла власнїкох (попредата є) 1927, 1930. и 1931.

Ha IV вельким закупе:

Парцела 45 y пoвеpхносци од 99 гольти, власнїк Бланц Mиклош.

Парце.ла 46/1 и 46І 2 y поверхносци од 63 гольти, власнїк Бланц Мигаль.

Ha V вельким закупе:

Парцела 58 y поверхносци од 100 гольти, власнїк Тренд Генрих и синове (гражцанска правна особа з Будапешту) Жем перши купел Рац Дьордь, велькомаєтнїк зоз Кули, и подзелєл (пощипал) ю на парцели од 1-21 и розпредал Ковачевичови, Сабадошови, Рацовим и другим 1910. и 1912. року. Тота жeм пре дальше щипанє, пре дзелєнє на вельочислених нашлїднїкох, була медзи двома войнами подзелєна на найменши поверхносци од шицкeй жеми на Билeй. Дзепоєдни парцели бyли менши и од гольта.

На VI вельким закупе:

Парцела 55 y поверхносци од 70 гольти, власнїк Державни жемски кредитни уряд малих маєтнїкох. На тей уж пощипаней парцели по реамбулациї y пoпису палцелох як власнїковe ше зявюю:
Парцела 55/3 y поверхносц:т 37 гольти власнїк Дх:уня Дюра и Михал Провчи як власнїк парцели 55/4 y поверхносци од 10 гольти.

Ha VII вельким закvпе:

Пapцела 61/1, 2, 3 y поверхносци 100 гольти, власнїк Деркович Иштвaн. Познєйше зоз тей жеми настали парцели: 125, 126, 127 и 128.
Парцела 62/1, 2 y поверхносци од 118 гольти, власнїк Дудаш Мартон.

На VIII вельким закупе:

Парцели 64, 65, 66 и 67 y повеpхносци од 320 гольти,

власннїкове Шибл Саламон, Шафер Адолф и Шафер Мор. Тота жем предавана 1917, 1926, 1927, 1930 и 1943. року.

<далєй>

[1] Аренда (ей плацене) вшелїяк же була, як и y других крайох y Тог час, вираженa y плаценю 303 продуктами (дзешатини, дзевятини, седмини) y роботи 303 статком або лем 303 физичну роботу. Ty важне перше окон
човане обовязкох на державним маетку (пустарох), a аж вец на своеЙ жеми котра достата на хасноване за власни потреби. Ty важне надпомнУц же жен на обрабяне була давана валалу як цалосци.

[2] Сполньованє обовязкох пре обрабяне своей жеми єдна зависносц— вязаносц. Даванє аренди (опать под 1) вшелїяк же бyло єден способ вязаня. Тот специфични способ крипацтва при наших людзох нєобходно детально преучиц.

[3] Била, випатра, як добра (висша) жем нїґда нє була наменєна Руснаком. Лoґично же ю вони з часу на час могли хасновац (кед ix часци а були под воду), Интерес за Билу (по нашим думаню, цо нєобходно дока зац) шлїдзел и з oдредзеного обецаня же кед наших будзе вецей, же достаню ище жеми. А Била була висша, „квалитетнєйша". О тим нєобходно преучиц контракт o насельованю наших людзох до тих крайох.

[4] У остатнїх покох вельки поверхносци пaжицох на Билей хасную ше як орача жем.

[5] Шицки карти, реґистри и други документи котри хасновани у тим напису находза ше y Уряду за катастер y Кули.

[6] Вецка кед ту побули дас 30 роки заш пришла така велька вода и так уж надумали, же одселя назад горе. (Врациц ше сцели). И пришол єден пан зоз Бечу и модлєл их, да 6и нє одселєли. И так предал ище вецей жеми, дзе можу най там ору и предал им пустиню Брестович лєбо Брестовец, a обецал им и пустиню Билу. A вони одповедали тому панови, же нє буду сидїти як жаби y води: пойдземе горе. A вони горе нє пошли и пустиню Билу утрацели", 3оз приповеданя Василя Джуджара, бок шести -- Вл. Гнатюк: „Руські оселї в Бачцї"...