РУСКИ КЕРЕСТУР

РУСНАЦОМ МАЦ И ГЛАВА

Кед зме шe ту насeлєли, то було шицко лєм вода, xижи нє було... та нє сцели зме ту бивaц, бo ту вшaдзи вода була, жем нїзка, та нас ту путали, до пyтoх до желєзних, же мушиме ту бивaц, лєм зме себе жемунїци копали, та зме там бивaли, y жеми, нука. Насeлели ше ми, еденaц нас. .. .

.. Так записали перши хронїчаре рускокереcтypски пред скоро 250 роками. Историйни записи и вигледованя иcторичарох и науковцох нам презентyю збуваня и почежкосци з якима ше нашо предки пасовали y »обецаней жеми«, же 6и, заш лєм, после 250 рокох вишли як побиднїки y неровноправней борби зоз самима собу, природу, з окруженьом, зоз войнами и идиличнима часами, зоз животом котри нє вше погласка, алє котри нам лем раз дати y тей отрушинки праху цо з праху настава и до праху одходэи.

Витримaли, и отримaли ше, як цо, ниа, и тоти cy часнєйши r'енерациї пред нами, як, ниа, и ми витримуєме и отримуєме тото цо хтошка пред нами здобувал. A здобyвaл зоз своїм и на своїм, та ше так розвивaл и наш Руски Кереcтyp, »глaва 20 езром«. . . И вше на лєпше, вше напредок, дакеди помалши, та ше розбегнул, та станул дакус одпочинyц ше. И, там дзе »Лєм вода була«, »дзе Хижи. нє було«, дзе ше »насeлєли єденац нас«, нєшка Руски Кеpecтyp ма вецей як 5 600 житeльох y понад 2 000 обисцох. Вaлaл, спрaм структури и числа жительства, алє сучасни спрaм инфраструктури, зоз водоводом, твардима драгами, тeлефонaми, новима xижами, тракторами и автами, зоз паpoхию, воспитно-образовну систему од яшелькох по обшщу гимназию, Домом здрaвя, польопривреднима и привреднима оpґaнизaциями, спортом, розвитy култyру, скоро на професийним уровню...

Нє лєгко ше дошло до того шицкого (и гевтого неспомнyтого). Зоз плaценьом и обдyмованьом, але зоз свойого и за свойо. . .

Сaмодопpинос на пeтнaц роки

Шведкове и учашнїки одредзеного часу, вшелїяк, найкомпетентнейши бeшедовац o тим цо ше збувало и як ше доходэело до того но Руски Керестур нєшка ма. Єден з тих найкомпетентнейших за остатнї вецей як два децениї и припознати явни роботнїк Руского Керестура Владимир Мaлaцко — просвитни роботнїк, помоцнїк, та вельоpoчни директор керестурскей школи (y чаше кед ше y обpазованю по руски витворйовaло тото цо нешка єcт y Руским Кереcтypе), єден час директор друкарнї »Pyске Слово«, секрeтар Месней заєднїци, предсидатель тедишнєй Општинскей конференциї ССРНВ Кула, спортски ро- ботнїк, тeрaз пензионер, aлє ище вше на помоци свойому валалу и Руснацом. Y тим ювилейним року и предсидатeль Вивершного одбору Орrанизацийного одбору за означоване и преcлaву 250-рочнїцу приселеня Руснацох до тих крайох.

— Ище 1963. року формована Месна заєднїца Р.уски Керестур.Вона нaправела прогрaми за витворйоване интересох, знаюци улогу месниx заеднїцох, a то витворйг ванє заєднїцких потребох и интересох гражданох y у обласци ушорйованя места, биваня, комуналней дїялносци дзецинскей и социялней защити, образовaня, култури, спорту и других обласцох... Потеpаз зме витворйовали штири програми розвою Pyского Керестура — перша була од 1964. по конєц 1971. року, кед ше тота нова Месна заєднїца учела як треба pобиц, алє и теди зазначени одредзени резултати y роботи: насампредз, закончени нови (терашнї) будинок Здравственей станїци, закончени Дом младежи І971. року, почало ше правиц Ловарски дом... були то инвестициї анї кус нє мали за тедишнї час — приповеда Влaдо Малацко.

Друга програма розвою Руского Керестура тирвала аж 15 роки и була вельо интензивнєйша, 6o теди, 1971. року, Керестурци вигласали месни самодопpинос на 15 роки, цо бул можебyц и єдинствени случай y тедишнєй Югославиї. Процентуално, самодопринос ше плацело 4 одсто на особни доходки занятиx, ремеселнїкох и пензионерох и 12 одсто на катастерски приход з польопривредней жеми. Комунални роботи y валалє була основа Програми месного самодоприносу за 15 роки — реконструовац електричнy мрежу, увесц водовод, направиц тварди драги по вaлaлє, запланована yчасц y реконструкциї Дома култури, учасц y вибудови кабинeтох y тедишні школскиx будинкох, купованє будинку за интернат, комунални отримованя, як и дотациї дружтвеним и друштвено-политичним орґанизацийом.У шицкиx тих инвестицийох рaxовaло шe и на средства зоз других жридлох, на здружованє пенєжу, та Програма роботох котри маю буц поробени зоз средствох месного самодоприносу и витворена.

Нови школкки будинок

У розгварки зоз Владимиром Мaлацком, a вязанe за розвой вaлaла, нїяк нє мож заобисц вибудов новог школского будинку, y чим Малацко, попри анґажованя y Месней заєднїци, вироятно найaктивнєйше участвовал.

— Иже од 1968. року тедишнї политични и привредни орґанизациї, a вшелїяк и цaли колектив Основней школи »Пeтро Кузмяк«, робели на злєпшованю услови- йох роботи y Школи: направени кабинeти за наставу, 1970/71. року почала робиц ґимназия з руским наcтавним язиком. .. A потим, 30. децембра 1975. року. Вивершни одбор тедишнього Медзиопштинского СИЗ - у за предшколске и основне образованє приноши одлуку o будованю нового школского будинку y Рyским Керестуре. Тей вибудови шко.пи допринєсли велї моменти:єеден з нїх тот же ше 1976. року y нашим валалє отримовали Стретнуца основниx школох народох и народносцох Сербиї, и теди и поcтавени фундаментални камень за нову школу.

Винєшем и єден менєй познати податок: Союзна вивершна рада 13. мая 1976. року приноши ришенє о ошлєебодзованю од обовязки даваня депозиту при инвеcтицийох за вибудов школи y Рyским Кереcтypе. Тото пише и y »Службениx новинох СФРЮ «, число 21 зоз 1976. року. Роби ше о тим же теди кед ше сцело правиц школски будинок, мушeло ше виплaциц скоро половку предвидзеней инвестициї же 6и ше могло почац . з роботу. Так 1977. року отворена терашня нова школа котра коштала коло 31 милион тедишнї динари — здогадуе ше Малацко.

Дополнююци сaмодопринос

Врацаме ше на бешеду o месним самодоприносу , дзе ше o пар роки указало же витворени прилїв нє будзе доcтаточни за витворйованє планованих роботох, та так од 1. юлия 1977. року до 30. юния 1980. уведзени дополнюци месни самодопринос, же би бул вигласани ище єден дополнююци, по 1986. рок.

— И то ище нє шицко, бo зме ишли и на добродзечнє даванє пенєжу за правенє твардиx дрaгох. Теди назберани тедишнї милион 350 000 динари (дали около 80 одсто Кереcтypци) и за тоту суму мож було направиц драгу ванконцом y улїци ЮНА (на Збегньове). Людзе видзeли же ше роби и верели же ше розпочате и пороби.

Aлє, ту мyшим наглашиц ище єдно: велї роботи y вaлaлє поробени зоз добродзечнима акциями. Здогаднїме ше лєм млaдежскиx локалних роботних акцийох през лєто на ушореню валала, добродзечниx aкцийох вeтеранох на прaвеню велїх обєктох. . .

Зоз преширеньом пpограми месного самодоприносу.у достали зме 34 километри асфалтней драги по керестурских улїцох, маме 42 киломeтри водоводу, a то ридко хтори вaлaл витворел. Теди конєчно прилапени урбанис- тични план Руского Керестура, a водзело ше рахунку и o тим най млади людзе оcтаню y валалє. Так настал Блок 3 (попyларни Немановци), дзе за тунї пенеж предавани порти. Плацело ше лєм за драгу, воду и струю. Лєм y єдним року подзелени 37 порти, нєшка их єст коло 100, та то уж праве нове населєнє Руского Керecтypа. Значи, коло 100 фамелиї оcтaли y вaлaле. . . — гвари Мaлацко.

Правенє драгох до xотара, отримованє драгох и водоводу, вибиване нових и отримоване cтариx cтyдньох за водовод (тераз ест пейц), ушоренє места за вашар, ушоренє дзецинского парку, правенє автобусней станїци, реконcтрукция явного ошвиценя, ушоренє шмециска, тeлефонска мрежа зоз нову центрaлy капацитeтy коло 1 000 числа, пияц, Ветеринарска станїца. .. була Програма мес- ного самодоприносу по 1991. рок. И, якошик, кед нєшка шицко тото ту, як кед би ше забуло же того нє було. Людзе звикли на нове и лєпше, намагаюци ше r'у ище лєпшим уcловйом живота, та уведзени и терашнї месни самодопринос.

A вец пришло гевто през цо зме прешли и тото y чим ше тераз находзиме. Вироятно ше вельо вецей могло поробиц кед 6и нє було тей ситуациї y котрей шицки перше роздумую о власней еґзистенциї, a аж вец o заеднїцкей.

Алє, треба спомнуц ище єдну ставку зоз найновшого месного самодоприносу. Напредок ше думало на означованє значного ювилею Рyснацох — на означоване и преcлавy 250 -рочнїци присeлєня, та так за тоту наменку опредзeлєни 2,5 одсго y самодоприносу од 1992. по 1996. року. A Владимир Малацко надпомина:

— Я вше споминaм же зме мали златни часи Рyского Кереcтypа y периодзе о котрим ту бешедоване. Нє було то пpе мудрейших и способнєйшиx людзох — npoстo, теди ше могло робиц и порoбиц бо часи тото допyщовали, a ми вихасновали. Бо, кед маме на розуме же теди y валaлє справени коло 80 одсго нови xижи, кед кyпени вецей як 700 трактори (цo реґиcтровани), кед маме направену таку школу, кед Комбиант дожил интензивни розвой, кед направена Хладзальня, кед ишла робота и другим привредним организацийом, вец ми мушиме бyц зaдовольни зоз тим цo поробене. И вообще, Рyснаци ше нє маю за цо ганьбиц, y шицкиx поглядoх, a верим же так предлужиме и нaдaлей — гварел на концy Владимир Мaлацко.